|
|
|
|
Dendrarinin fəaliyyəti
Mərdəkan Dendrarisi Apşeron yarımadasının ən tanınmış
yerlərindən biridir. Orada çox sayda subtropik ağaclar, kollar, çiçəklər,
efiryağlı, yerli və yad floralara mənsub olan bitki növləri toplanmışdır.
Xüsusilə son illər introduksiya işləri olduqca genişləndirilmişdir. Buradakı
işlərin elmi mahiyyəti ilə yanaşı, Apşeronun yaşıllaşdırılmasında və xalq
təsərrüfatında yeni dekorativ subtropik ağaclar və kollar, efiryağlı və çiçəkli
bitkilər də tətbiq olunur.
Təqdim edilən
WEB-
səhifəsinin məqsədi, Sizi Mərdəkan Dendrarisində numayiş etdirilən
Avstraliyanın, Afrikanın, Amerikanın, Aralıqdənizi ölkələrinin, Yaponiyanın,
Çinin, Orta Asiyanın, Uzaq Şərqin, Kavkazın və Yer Kürəsinin digər sahələrinin
zəngin və qiymətli bitkiləri ilə tanış etməkdir.
Elmi yaşıllaşdırma mərkəzi kimi Mərdəkan Dendrarisi
həm Apşeronun yarımsəhra rayonlarında, həm də bütün Azərbaycanda tanınmışdır.
Arizonsayağı və üfiqivari kiparislər, alepp və italyan şam ağacları, sarıçiçəkli
çöl bitkisi olan ispan nazı, avropa zeytun ağacları və bir çox digər növ
bitkilər şəhər və kəndlərin küçə və parklarına buradan geniş vüsət almışlar.
Dendrari ana yuva hesab olunur. Onun mövcudluğunun ilk illərindən Zakavkaziyanın,
Orta Asiyanın, Şimali Kavkazın, Krımın və Cənubi Ukraynanın yaşıllaşdırma
təşkilatları buradan mübadilə yolu ilə şitillik material əldə etmişlər.
Təbii tarixi şərtlər
Mərdəkan Dendrarisi 12 hektar sahəyə malik olub,
Apşeron yarımadasının şimali-şərq hissəsində, Xəzər dənizi sahilindən 4,5km
uzaqda, Bakı şəhərindən isə 40 km məsafədə yerləşir.
Mərdəkan qəsəbəsinin ərazisi qərbdən qırış-qırış xəttlə məhdudlanır. Ərazinin
80-85%-i küləklər tərəfindən çırpılaraq örtük yaratdığı əhəngdaşıları ilə əhatə
olunmuşdur. Dənizin yaxınlığında nisbətən bərkimiş, mütəhərrik və çoxalmış
qumlar var. Əhəngdaşının qatlarının tərəflərinin üzəri çıxıntılarla dərinləşmiş
ana cinsin mexaniki tərkibinin müxtəlifliyi rəngarəng torpaq kombinasiyalarının
formalaşmasına səbəb olur. Dənizdən uzaqlaşdıqca, yüksəkliklərdə, torpaq örtüyü
tədricən dəyişir, qumlarla kompleks təşkil edən daha ağır qumlu və yüngül gilli
yaxud qillə qarışıq torpağa rast gəlinir ki, onların də dərinliyi -0,5-1,0-dan
1,5m qədər olub, bəzi yerlərdə, məsələn, çuxurlarda, çökəklərdə nisbətən güclü
hiss olunur.
Efemer, yəni erkən bar verən xüsusiyyətli bitkilərdən ibarət yarımsəhra yaşıl
örtük.
Demək olar ki, təbii ağac və kol bitkiləri mövcud
deyildir. Yalnız qayalıqlar arasında Pallas murdarçasına, gürcü doqquzdon
koluna, tamariksə, yabanı əncirə və digər bitkilərə rast gəlinir.
Dendrarinin ərazisi, əhəngdaşlarından və
balıqqulaqlarından təşkil olunmuş dənizin kənarında, ilk birinci terrasda
yerləşir. Torpaq qatının dərinliyi böyük deyil - 0,6-1,5m, çox az hallarda isə
2,0 metrə qədərdir. Qələvi torpaqlar (pH 8-9), mexaniki tərkibi gildən və qumdan
ibarət olan boz torpağa aiddir.
Dendraridəki bitkilər Lənkəran şəhərindən gətirilən
torpaqda bitir və süni yolla suvarılır. Bura 30-80m dərinlikdə qalın əhəng
plitələri çaparaq düzəldilmiş 4 dərin quyudan su vurulur. Quyulardakı su, həcmi
500 min sayda vedrə tutan ehtiyat hovuza, oradan isə həcmi 100 min sayda vedrə
tutan suvuran hovuza vurulur. Su, sonuncudan boru vasitəsi ilə parkın ərazisi
boyu paylanır. Bu hovuzlar 1903-1905-ci illərdə tikilmişdir.
Dendrarinin ərazisində 35-40m dərinlikdə, suvarma üçün nəzərdə tutulmuş daha 4
köhnə quyu var. Bu quyulardan birində, belə güman olunur ki, qış fəsli dövründə
quyuları bir-biri ilə birləşdirən yeraltı yolun olması aşkar edilmişdir.
Apşeron yarımadasının iqlim xüsusiyyətləri aralıqdəniz
növündədir. O, yüngül subtropik iqlimə uyğun keçən qışla, yayda davam edən quru
isti küləklərlə, açıq günəşli payız fəsli və soyuq yaz fəsli ilə səciyyələnir.
Əsas xoşagəlməz təbii faktorlar bunlardır: havanın və torpağın çox aşağı
rütubəti, yay fəslində yüksək günəş radiasiyası, kasıb zəifgüclü yüksək
karbonatlı boztorpaqlı - gilli və qumlu torpaqlar, şimal istiqamətində vaxtaşırı
əsən güclü fırtına küləkləri.
Mərdəkan qəsəbəsi dəniz səviyyəsindən 8,2 m
hündürlikdə yerləşir. Orta illik temperatur 13,9”, mütləq minimum -160,
il boyu şaxtalı günlərin sayı isə 50 gündür. Bəzi illərin qışı daha sərt keçir,
havanın temperaturu isə -150, -170C - yə qədər aşağı
düşür. Son 15 il ərzində 4 dəfə temperaturun bu cür aşağı düşməsinə təsadüf
olunmuşdur: 1963/64, 1966/67, 1968/69, 1971/72-ci illərdə. Havanın orta illik
nisbi rütubəti 78-82%-ə bərabərdir, lakin yayda quru havalarda nisbi rütubət
30%-ə qədər aşağı düşür. İl ərzində payız-qış və yaz fəsillərində təqribən
180-286mm yağıntı düşür. Demək olar ki, yay yağmursuz keçir. İyundan avqusta
kimi rütubət balansı 0,1% qədər olur.
Apşeron yarımadasının iqlim xüsusiyyətləri quru subtropik rayonların iqlim
xüsusiyyətlərinə yaxındır. Yarımada Afrikanın, Asiyanın, Aralıq dənizi hövzəsi
ölkələrinin, Kaliforniyanın, Meksikanın bir sıra subtropik sahələrinin iqliminin
analoqu kimi və həmçinin ölkənin digər zonalarına yeni bitkilərin köçürülməsi
üçün coğrafi pillə şəklində diqqəti özünə, xüsusilə cəlb edir. Dendraridə adı
çəkilən subtropik sahələrin bir çox introdeksiyalaşdırılmış bitkiləri çox
əlverişli şəraitdə bitir və açıq qruntda inkişaf edir. Apşeronun iqliminin
dəymədüşər olması bəzi çox qiymətli növlərin yetişdirilməsini və becərilməsini
mürəkkəbləşdirir
|
|